Tarnowski Antoni Paweł (1789–1846), oficer wojsk Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, członek Wolnomularstwa Narodowego.
Ur. 19 I we wsi Załęże (pow. jasielski), był synem Wojciecha i Magdaleny z Psarskich.
T. jako ochotnik wstąpił 1 V 1807 do austriackiego 30. pp szefostwa księcia K. De Ligne. W wojnie 1809 r. przeciw Ks. Warsz. walczył m.in. pod Krakowem (14 VII t.r.), gdzie 15 VII został wzięty do niewoli polskiej. W grudniu wstąpił do utworzonego z jeńców z wojska austriackiego 16. pp Ks. Warsz., dowodzonego przez mjr. Ignacego Bolestę; awansował w pułku na furiera (1 III 1810), sierżanta (1 VIII 1811) i starszego sierżanta (18 X t.r.). Z 16. pp uczestniczył w r. 1812 w kampanii moskiewskiej; walczył pod Smoleńskiem (17 VIII) i Możajskiem (7 IX), gdzie został ranny, a następnie pod Czirikowem (29 IX) i nad Berezyną (28 XI). Dn. 21 I 1813 awansował na podporucznika. Za udział w wojnie z Rosją został odznaczony srebrnym Krzyżem Virtuti Militari. T.r. brał też udział w kampanii saskiej; w bitwie pod Chemnitz (9 X) został wzięty do niewoli austriackiej i przebywał w niej do 14 IV 1814.
T. przybył do Warszawy i w randze starszego podporucznika wstąpił 2 II 1815 do utworzonego 4. pp liniowej (tzw. czwartaków) w armii tworzącego się Król. Pol. Od 15 V t.r. pełnił funkcję kasjera (płatnika) pułku, a 2 IV 1820 awansował na porucznika. Należał od lipca 1819 do Wolnomularstwa Narodowego, zawiązanego w Warszawie przez jego przyjaciela z pułku, mjr. Waleriana Łukasińskiego, i został członkiem loży głównej. Pod koniec września t.r. objął funkcję skarbnika (jałmużnika) dla lóż pierwszego i drugiego stopnia; zebrane pieniądze przeznaczane były na wsparcie członków lóż, ubogich wojskowych i ich rodzin. Po rozwiązaniu w sierpniu 1820 Wolnomularstwa Narodowego przejął od skarbnika Tomasza Skrobeckiego kasę całej organizacji. Na prośbę Łukasińskiego, który przez wielkiego księcia Konstantego został usunięty ze służby czynnej i odkomenderowany do Krasnegostawu, zaopiekował się 8 XII 1821 jego mieszkaniem; zniszczył część dokumentów dotyczących Wolnomularstwa, a część ukrył. Prawdopodobnie należał do założonego w maju t.r. przez Łukasińskiego tajnego Tow. Patriotycznego, aż do wykrycia jego działalności przez policję w r. 1826. Znalazł się na liście podejrzanych o udział w konspiracji, ale nie był sądzony. Dn. 24 I 1830 awansował na kapitana WP; t.r. otrzymał Znak Honorowy za piętnaście lat służby (w dokumencie wskazano siedemnaście lat służby).
Po wybuchu powstania listopadowego T. z 4. pp wszedł w skład 8. bryg., dowodzonej przez wcześniejszego dowódcę «czwartaków», mjr. Ludwika Bogusławskiego. Pułk uczestniczył w r. 1831 w walkach z wojskiem rosyjskim m.in. pod Zakrzewem (14 II), Dobrem (17 II), Wawrem (18 II), Grochowem (20 i 25 II), ponownie Wawrem (31 III), Dębem Wielkim (31 III) i Ostrołęką (14 i 26 V), a także w obronie Warszawy (6–7 IX); nie wiadomo, w których starciach T. brał bezpośrednio udział, ponieważ chorował na zapalenie płuc i wątrobę, a 27 VIII t.r. otrzymał świadectwo lekarskie o niezdatności do służby frontowej. Przez cały ten czas pełnił funkcję kasjera pułku. Prawdopodobnie w sierpniu t.r. otrzymał nominację na adiutanta polowego gen. Bogusławskiego. Gdy resztki armii powstańczej opuszczały Płock, T. z gen. Walentym Andrychiewiczem namówił 27 IX Bogusławskiego, by z innymi generałami przyjął amnestię. We Włocławku T. i Bogusławski zostali aresztowani; uwolniono ich po złożeniu 11 X przysięgi na wierność cesarzowi Mikołajowi I.
Z gen. Bogusławskim zamieszkał T. w Warszawie przy ul. Franciszkańskiej nr 1818. Przed zesłaniem Bogusławskiego w głąb Rosji przyjął w depozyt jego oszczędności (kilkadziesiąt tys. złp. i kilka tys. złotych dukatów); wg gen. Romana Wybranowskiego nie zwrócił ich po powrocie Bogusławskiego w r. 1833 do Warszawy. Także brak rozliczenia kasy pułkowej zarzucał T-emu jeden z «czwartaków», mjr Józef Święcicki, twierdząc, że «na tym płatnikostwie kosztem oficerów zrobił znakomity majątek». W 1. poł. l. trzydziestych T. kupił dobra Daniszów (gub. radomska), na które składały się wsie: Daniszów, Maruszowa, Długa Wola, Józefów, kilka folwarków oraz lasy. Zamieszkał z rodziną w daniszowskim dworze i zajmował się administracją majątku. Zmarł 5 V 1846 w Daniszowie, został pochowany w Solcu nad Wisłą na cmentarzu przy kościele św. Barbary; w czasie prac remontowych w l. osiemdziesiątych XX w. na jego nagrobku napisano błędnie imiona: Jan Paweł.
T. był dwukrotnie żonaty; 14 II 1819 poślubił w Warszawie Apolonię z Przemyskich (ok. 1795–1827), córkę Piotra Pawła i Antoniny z Kucharskich, z którą miał córki: Ludwikę (ur. 1819), Apolonię Mariannę (1820–1852), żonę Emila Gosławskiego, lekarza w Radomiu, i Joannę Justynę (ur. 1824) oraz synów Maksymiliana Antoniego (1822–1867), pisarza prywatnego w Radomiu, i Mikołaja Ksawerego (1825–1884), adiunkta Rządu Gubernialnego Lubelskiego. Owdowiawszy, ożenił się 6 I 1833 w parafii ewangelicko-augsburskiej w Warszawie z młodszą siostrą zmarłej żony, Józefą Julianną z Przemyskich (ok. 1804 – po 1846), rozwiedzioną z Janem Bürnerem (Birnerem), geometrą rządowym przy Komisji Przychodów i skarbu; miał z nią dzieci: Franciszkę Konstancję (ur. 1833), Czesława, Anielę i Annę oraz Ludwika (zm. 1916), generała; przysposobił też Wiktorię (ur. 1827), córkę Józefy.
T. mylony jest w literaturze z Antonim Amorem Tarnowskim (1777–1843), gen. majorem wojsk austriackich, uczestnikiem w r. 1809 wojny polsko-austriackiej, od r. 1824 dowódcą sztabu 56. pp w Wadowicach, który w czasie powstania listopadowego był komendantem kordonu w Czerniowcach na Bukowinie i pomagał internowanym tam przez Austriaków żołnierzom z korpusu Józefa Dwernickiego; został pochowany na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.
Askenazy S., Łukasiński, W. 1929 I 285, 293, II 166, 169, 399–401, 403, 405, 450; Chądzyński J. N., Historyczno-statystyczne opisy miast starożytnych w ziemi sandomierskiej leżących, W. 1856 I 125; Chojnacki M., Generał Ludwik Bogusławski 1773–1840, W. 1975 s. 143, 145; Dylągowa H., Towarzystwo Patriotyczne i sąd sejmowy 1821–1829, W. 1970; taż, Warszawa wobec dwóch wielkich procesów politycznych lat dwudziestych XIX stulecia, w: Warszawa XIX wieku 1795–1918, W. 1971 z. 2 s. 140; Gembarzewski, WP 1807–14, s. 97; Gembarzewski, WP 1815–30, s. XXII; Harbut J. S., Noc listopadowa w świetle i cieniach historii i procesu przed Najwyższym sądem Kryminalnym, W. 1930 I 157; Szomański A., Walecznych tysiąc… Z dziejów 4 pułku piechoty liniowej Wojska Polskiego 1815–1831, W. 1968 s. 31, 50, 260, 323; Wiśniewski J., Dekanat iłżecki, Radom 1909–11 s. 231; – Łukasiński W., Pamiętnik, Oprac. R. Gerber, W. 1986; Przepisy o znaku honorowym, niemniej lista imienna generałów, oficerów wyższych i niższych […] znakiem honorowym ozdobionych w r. 1830, W. 1830 s. 60; Rocznik wojskowy Królestwa Polskiego na 1817–30, W.; Spis szlachty Królestwa Polskiego, W. 1851 s. 253; Święcicki J., Pamiętnik ostatniego dowódcy pułku 4 piechoty liniowej, Oprac. R. Bielecki, W. 1982; Wolnomularstwo Narodowe. Walerian Łukasiński, Red. W. Śliwowska, W. 2014; Wybranowski R., Pamiętniki…, Lw. 1882 II 56; – „Dzien. Urzęd. Gub. Radomskiej” 1849 nr 14, dod. III s. 249–52, 1857 nr 182, dod. II s. 184–8, 1858 nr 41 dod. II s. 778–82; „Kur. Warsz.” 1916 nr 327 (wyd. poranne) s. 2 (nekrolog syna, Ludwika); – AP w Kielcach: USC parafii rzymskokatol. w Lipsku 1846 (akt zgonu); AP w W.: USC Cyrkułu I i II w Warszawie 1819–1825 (akt ślubu i akta ur. dzieci), USC parafii Nawiedzenia NMP tamże 1826 (akt ur. syna, Mikołaja), USC parafii ewangelicko-augsburskiej tamże 1833 (akt ślubu); – Mater. Zbigniewa Zacharewicza z Kr.; – Informacje Małgorzaty Szot-Wróblewskiej z Solca i Cezarego W. Domańskiego z L.
Bibliogr. dot. Tarnowskiego Antoniego Amora: Borkowski, Almanach, s. 925–6; Żychliński, VI 362–4; – Baczkowski M., W służbie Habsburgów. Polscy ochotnicy w austriackich siłach zbrojnych w latach 1772–1815, Kr. 1998 s. 78–9, 82; – „Gaz. Lwow.” 1843 nr 58 s. 384; „Kur. Warsz.” 1843 nr 137 s. 651.
Adam Świątek